Historia polskiej kuchni

Historia każdego kraju to nie tylko bitwy, rozwój sztuki, czy architektury. W historię każdego narodu z tradycją wpisana jest także jego kuchnia. Również w pisanej historii Naszego kraju odnaleźć możemy wiele ciekawostek kulinarnych. Potrawy jakie królowały na stołach Naszych rodaków zmieniały się wraz ze zmianami polityczno-ekonomicznymi zachodzącymi w Naszym kraju.

By uświadomić sobie jak ważną role w historii odgrywała kuchnia wystarczy przypomnieć sobie słynne posiłki, jak ten w 1000 roku podczas zjazdy gnieźnieńskiego, kiedy Bolesław Chrobry podejmował cesarza niemieckiego Ottona III, czy ten w 1364 roku na zjeździe krakowskim, kiedy władców europejskich podejmował Kazimierz Wielki. Nie sposób również w tym miejscu nie wspomnieć o organizowanych przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego słynnych Obiadach Czwartkowych. Przez wieki Nasza kuchnia ewoluowała, w widoczny sposób ulegając wpływom obcych kultur, które zawsze w Naszym kraju licznie występowały. Wystarczy przywołać tutaj wpływy cywilizacji Chin i Indii (od XI wieku), kultury orientalnej (głównie za sprawę licznie osiadłych na Naszych ziemian Ormian), czy kultury hebrajskiej. Nie bez znaczenia był tutaj również fakt, ze Nasi władcy często wiązali się z cudzoziemkami, przez co na Naszych dworach nigdy nie brakowało obcokrajowców, którzy wnosili ze sobą również nowe smaki do polskiej kuchni.

Kuchnia średniowiecza

Historia polskiej kuchni średniowiecza znana jest głównie z przekazów zagranicznych podróżników, którzy dość często wyprawiali się na ziemie słowiańskie w tamtym okresie. W polskich kronikach z tego okresu nie pisze się zbyt dużo o kulinarnych upodobaniach Naszych rodaków. Z rzeczonych powyżej przekazów można dowiedzieć się, że polska kuchnia w tym okresie opierała się głównie na produktach zbożowych, opartych o proso, żyto i pszenicę. Oprócz nich spożywano mięsa zwierząt dzikich i hodowlanych oraz owoce, zioła i przyprawy. Elementem charakterystycznym było użycie w dużych ilościach soli i pieprzu oraz stała obecność kaszy. Wszystkie potrawy cechowały się wysoką kalorycznością, co było związane przede wszystkim z aktywnym trybem życia ówczesnej ludności. Nasi rodacy jedli zatem dużo i obwicie. Jadła wydawało się nie brakować, co zauważa najbardziej znany kronikarz tego okresu- Gall Anonim, pisząc „kraj to wprawdzie bardzo lesisty, ale niemało przecież obfituje w złoto i srebro, chleb i mięso, w ryby i miód (…) kraj, gdzie powietrze zdrowe, rola żyzna, las miodopłynny, wody rybne, rycerze wojowniczy, wieśniacy pracowici, konie wytrzymałe, woły chętne do orki, krowy mleczne, owce wełniste”. Prócz wspomnianych zbóż, chleba, mięsa, ryb i miodu nie brakowało również przypraw. Na polskie stoły wprowadziła je Królowa Jadwiga. To za jej panowania pojawił się drogi cukier, w tym czasie zaczęto również używać takich przypraw jak: gałka muszkatołowa, szafran, pieprz, imbir, goździki. Prawdziwymi rarytasami były cytryny oraz drogie bakalie: rodzynki, figi, migdały i suszone owoce. Do dań popijano najczęściej wino oraz piwo. Z dań bezalkoholowych wszystkim wodę, wywary ziołowe, mleko, serwatkę i maślankę.

Tym co wyróżniało Polaków na tle innych narodów był powszechny obyczaj biesiadowania. Nawet osoby z najbiedniejszych warstw, spędzały różnego rodzaju święta, czy wesela przy suto zastawionym stole. Najbardziej huczne biesiady odbywały się na dworze królewskim. Składały się one przeważnie z dwóch części: wczesnego obiadu, zwanego – prandium, oraz podawanego późnym popołudniem drugiego obiadu, będącego rodzajem kolacji, zwanego coena. Jak podaje w swoich przykazach Jan Długosz, na ucztach organizowanych przez króla Władysława Jagiełłę, liczba dań podczas jednej takiej uczty, dochodziła nawet do 100.

Przykładowe dania z tego okresu

Bigos - nie mogło się bez niego obejść żadne polowanie. Przyrządzany był z kapusty kiszonej albo słodkiej na kwasie buraczanym, podgrzewany w kociołku na ognisku. Razem z kapustą gotowano mięsa różnego rodzaju i kiełbasy, na samym końcu dodawano zaś pieczeń z dziczyzny (szczególnie popularna była pieczeń z zająca).

Czernina, Barszcz Biały, Żurek i Flaki - to niewątpliwie najpopularniejsze w tym okresie zupy (zwane wówczas polewkami).

Kasza - była elementem większości posiłków w tym okresie. Podawano je na wiele sposobów. Dodawano do zup, jadano z kwaśnym i słodkim mlekiem, wypiekano i prażono w piecu, kraszono słoniną, masłem, olejem i serem, przyprawiano grzybami i śliwkami. Kasza była wówczas jeszcze bardziej popularna, niż ziemniaki obecnie.

Na dworze podawano też potrawy bardziej wykwintne. Za czasów panowania królowej Jadwigi były to m.in. ryba w sosie szafranowym, faszerowana gęś w sosie przyprawiona migdałami, kurczęta z farszem suto przyprawionym rodzynkami, ryż przyprawiony papryką węgierską.

Epoki późniejsze

Po epoce średniowiecza nadszedł okres Renesansu, a wraz z jego początkami zawitała do Polski 24-letnia, włoska księżniczka Bona ze starego rodu Sforzów. Po ślubie z królem Zygmuntem I została królową. Wkład królowej Bony w Naszą rodzimą kuchnię jest nieoceniony. Przywiozła ona ze sobą z Włoch wielu kucharzy, którzy zmienili oblicze polskiej kuchni. Królowa nie zaakceptowała obfitej i tłustej kuchni polskiej, opartej głównie na mięsie. Dlatego kazała sprowadzić do Naszego kraju warzywa nieznane dotychczas na polskich stolach, jak: kalafiory, szpinak, pomidory, fasolka szparagowa, brokuły, seler, pietruszka, pory i kapusta, sałata. Stąd po dziś dzień zwykło się warzywa te nazywać włoszczyzną. Oprócz warzyw królowa sprowadziła z Włoch makaron. Na stołach ilość dań zaczęła ustępować miejsca ich jakości. Zmianę widać było też w spożywanych trunkach: wzrosła ilość spożywanego wina, spadła zaś piwa i miodu pitnego.

Kolejną ważną datę w historii polskiej kuchni jest rok 1682, na kiedy to datuje się pierwszą zachowaną, i dotychczas odnalezioną, polską książkę kucharską "Compendium Ferculorum albo zebranie potraw" napisaną przez Stanisława Czernieckiego. Również w okolicach tego roku w Polsce pojawiły się ziemniaki. Jest wiele wersji mówiących o tym jak znalazły się one na ziemiach polskich. Według najpopularniejszej to sam król Jan III Sobieski, przywiózł je ze zdobytego Wiednia, w darze swojej żonie Marysieńce. W XIX wieku ziemniaki stały się w Polsce powszechną rośliną jadalną. Upowszechnianie ziemniaków w naszym kraju nie było łatwe. Uznawano je za „niemiecką”, „diabelską” roślinę. Konserwatywna polska wieś jeszcze długo odnosiła się do ziemniaka z niechęcią. Z czasem jednak rosła jego popularność, a już w XIX wieku ziemniaki stały się głównym polskim daniem i do dziś królują na polskich stołach.

Podsumowanie

Historia Polskiej kuchni jest tak barwna i pełna rozmaitych historii, że można by jej poświecić kilka osobnych artykułów. W tym przedstawimy tylko ogólny zarys najlepszej z wszystkich kuchni na świecie. Żywimy nadzieję, że w swoich kulinarnych poszukiwaniach zdecydują się Państwo spróbować tradycyjne, polskie potrawy wprost ze Spichlerza Rusieckiego.

Najstarsze polskie potrawy narodowe: baba wielkanocna, bigos, chłodnik, czernina, karp, sandacz po polsku, węgorz, kapusta kiszona i ogórek kiszony, kasza gryczana, kaszanka, kluski, owocowe kompoty, kutia, makowiec, rozmaite mazurki – jadane dziś głównie na Wielkanoc. Do naszych narodowych zup należy zaliczyć: zupę pomidorową, grochówkę, barszcz czerwony, kapuśniak, rosół z kością, barszcz biały, zupę grzybową, zupę ogórkową i zupę szczawiową. Zestawienie uzupełniają jedne z najstarszych i najpopularniejszych naszych kulinarnych dóbr: miód, nalewka, ogony bobrowe, piernik, pierogi, racuchy oraz wątroba. 

Potrawy o nowszym rodowodzie, obecnie bardzo charakterystyczne dla polskiej kuchni to: befsztyk tatarski, golonka gotowana, gulasz, flaczki, kalafior gotowany, mizeria, naleśniki, kotlet schabowy w panierce, spaghetti i makarony włoskie, ryż pieczony na słodko z jabłkami i cynamonem, stek, sztuka mięsa z sosem, ziemniaki oraz włoszczyzna.